MÖ 2112–2004 arasında Üçüncü Ur Hanedanı, Mezopotamya’yı birleştirdi ve kültürel rönesans yarattı. Elam fetihleri ve isyanlar hanedanı yıktı. Bu miras, Sümer’in son parlak dönemini simgeledi.
MÖ 2112–2095 arasında Ur-Nammu, Gutianları yenerek Mezopotamya’yı birleştirdi. Zaferleri, Üçüncü Ur Hanedanı’nı kurdu ve hukuki düzeni sağladı. Bu başarılar, Sümer’in yeniden doğuşunu simgeledi.
MÖ 2000’lerde Ur III dönemi, ekonomik sorunlar ve Gutiler’in istilasıyla çöktü. Sümer şehir devletleri, Akkad ve Babil’in gölgesine girerek Mezopotamya’nın siyasi dönüşümünü başlattı. Uygarlığın mirasında kritik bir dönüm noktası oldu.
MÖ 2000’lerde Gutiler ve diğer göçler, Mezopotamya’da kültürel dönüşüm yarattı. Kent devletlerinde nüfus hareketleri ve Sümer mirasının çevreye aktarımı, uygarlığın çok kültürlü kimliğini şekillendirdi. Mezopotamya’nın evrensel mirasında kritik bir rol oynadı.
MÖ 2154 civarında Gutiler, Agade’yi yağmaladı ve Akkad İmparatorluğu’nun merkezi yönetimi dağıldı. Çöküş, çevresel ve toplumsal krizlerle hızlandı. Bu süreç, Mezopotamya’da yeni bir dönemi başlattı.